Als je vastloopt in je leven en voor je gevoel geen kant op kunt met je emoties, wil je het liefst een quick fix. Een client zei laatst letterlijk: “Ik wil alleen een paar goede tools zodat ik weer verder kan met mijn leven”.
Helaas werkt het zo niet.
Het vastlopen is een begin van bewustwording en van een eventuele verandering.
Er gaat iets niet goed en je begint je af te vragen hoe dat kan.
Een kind zal alles doen om zichzelf en de situatie veilig te houden.
Het ontwikkelt daarvoor een overlevingsstrategie. Er zijn vier belangrijke manieren om met onveilige situaties om te gaan. Onveiligheid gaat niet altijd over geweld, maar vaker over afwijzing en kwetsing. Als iets pijn doet en je geeft dat aan als kind, maar er wordt niet of negatief op gereageerd dan zoekt het kind onbewust een manier om overeind te blijven en deze manier zal passen bij het karakter dat al in aanleg aanwezig was.
In een paar woorden zijn dit de vier manieren, maar elk heeft weer vele nuances.
- De confrontatie aangaan.
- Vluchten.
- Bevriezen en het maar laten.
- Begrijpen en daarna begrip.
Je overlevingsstrategie dient je een lange tijd. Je voelde je weer veilig als je bijvoorbeeld naar je kamer vluchtte als je op je kop kreeg omdat je de melk omgooide. Maar op een bepaald moment in je leven merk je dat je overleving je niet meer brengt wat je ervan verwachtte.
Van begrijpen naar begrip.
Laat ik mijzelf als voorbeeld nemen. Ik heb altijd geprobeerd het gedrag van de ander te begrijpen en vervolgens schoot ik in het begrip. Het werd voor mij dan weer veilig. Uiteindelijk ontdekte ik dat deze overlevingsstrategie me leegzoog. Ik ging over mijn eigen grenzen en nog belangrijker, ik ontweek daardoor de emotie van mijzelf die de ander in mij opriep.
Ik zocht mijn bestaansrecht in geven maar kreeg vaak niets terug. Ik vroeg ook nergens om. Ik verwachtte dat de ander wel zou zien dat ik gekwetst was of gehoord wilde worden.
Ik ging me steeds meer alleen en uit verbinding voelen.
Daar begon de bewustwording en de zoektocht naar de oorzaak. Ik werd me steeds meer bewust van de gevolgen van mijn gedrag. Ik trok ook steeds situaties en mensen aan die me leegzogen en niet zagen wat ik nodig had.
Tijdens mijn opleiding tot therapeut moest ik ook zelf in therapie en dat hielp in mijn zoektocht.
Alles op zijn tijd.
Het werd mij door mijn werk in de afgelopen 20 jaar ook steeds duidelijker dat je leert door ervaring en dat verandering niet in een moment gebeurt. Alles gebeurt op jouw tijd.
En jouw karakter en je levensvisie spelen een grote rol in het aandurven kijken van je gedrag.
Je zelfbeeld is vaak anders dan hoe je je in werkelijkheid gedraagt, maar het voelt veilig om dit beeld overeind te houden.
Veranderen vergt moed. Mensen zullen anders op je reageren als je verandert en dat levert in eerste instantie onveilige gevoelens op.
Je hebt voor je gevoel veel te verliezen als je verandert en het kan zo angstig voor je voelen dat je liever kiest voor je huidige manier van leven. Veiligheid is dan belangrijker voor je dan door de angst heen gaan. Dat dat juist heel veel oplevert, zoals je vrijer en energieker voelen kun je (nog) niet geloven.
Onderweg naar een kantelpunt doe je ervaring op in situaties die jouw overleving spiegelen.
Pas als jij de grens echt kunt voelen zul je bereid zijn om hulp te zoeken of zelf op onderzoek uit te gaan.
Er is dan vaak genoeg ervaring opgedaan in hoe het niet werkt zodat je in korte tijd een omslag kunt maken. Als je onbewuste bewust is gemaakt en je pijn verwerkt, begint het oefenen met nieuw gedrag. Dat gaat met vallen en opstaan en dat gaat in jouw tempo.
Overlevingsgedrag heeft je lang gediend en het heeft ook zeker een positieve kant.
Dat ik begrip kan hebben is ook een goede eigenschap. Het gaat erom dat ik kan kiezen. Ik kies de ene keer van uit begrijpen en begrip voor de ander en een volgende keer voor mezelf.
Balans is het toverwoord en tevens heel moeilijk om te vinden.
Een sterke overleving zal je hele leven lang met je meegaan, maar je als de oorzaak helder en verwerkt hebt, kun elke keer opnieuw kiezen hoe je nu op de situatie wil reageren. In tijden van grote stress val je vaak tijdelijk terug in oude patronen omdat je dan
veiligheid zoekt.
Quick fix bestaat niet. Jij bent verantwoordelijk voor jouw proces en jij bepaalt het tempo.
Ook als je partner of een vriend je wil dwingen om te veranderen vanuit eigenbelang. Het dwingen maakt je overlevingsgedrag vaak nog sterker, omdat het moeten veranderen onveilig voelt en je dus nog meer teruggrijpt naar dat gedrag.
Tot slot,
Niemand kan je redden. Wel helpen door te luisteren, je te zien en je een veilig gevoel te geven.
Mijn boek gaat je ook niet redden, maar geeft je wel richting om op onderzoek uitgaan in jezelf.